czwartek, 18 maja 2017

Czy warto być oskarżycielem posiłkowym




Instytucja oskarżyciela posiłkowego pełni w polskim procesie karnym dwojaką funkcję. Z jednej strony może być pomocą dla prokuratora na rozprawie, a z drugiej strony ma również niemałe znaczenie psychologiczne dla pokrzywdzonego jako środek dający satysfakcję z bezpośredniego i czynnego udziału w procesie. Umożliwia mu ona uczestnictwo w postępowaniu przed sądem w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego w charakterze strony. Trzeba bowiem wiedzieć, że o ile na etapie postępowania przygotowawczego w sprawach tych pokrzywdzony otrzymuje z mocy samego prawa status strony i powiązane z nim uprawnienia, o tyle w postępowaniu głównym, czyli już po wniesieniu przez oskarżyciela publicznego aktu oskarżenia, do występowania w charakterze strony przed sądem konieczne jest złożenie przez pokrzywdzonego oświadczenia o przystąpieniu do procesu jako oskarżyciel posiłkowy. 

Na wstępie istotne jest ustalenie co w ogóle może oskarżyciel posiłkowy i co daje pokrzywdzonemu wstąpienie w jego rolę. Przede wszystkim instytucja ta wyposaża pokrzywdzonego w szereg uprawnień podczas rozprawy - oskarżyciel posiłkowy może zadawać pytania przesłuchiwanym przez sąd czy też może przemawiać na zakończenie przewodu sądowego. Co ważne, może on zgłaszać wnioski dowodowe oraz ma pełen wgląd do akt sprawy. Ponadto jako strona postępowania może żądać uzasadnienia wyroku oraz wnieść apelację. 

Kodeks postępowania karnego wyróżnia dwie kategorie oskarżycieli posiłkowych. Pierwszą z nich jest oskarżyciel posiłkowy uboczny. Występuje on w procesie niejako „obok” oskarżyciela publicznego bądź oskarżyciela posiłkowego samoistnego, o którym za chwilę. Pokrzywdzony, który chce być stroną w postępowaniu przed sądem musi złożyć oświadczenie, że będzie popierał oskarżenie i działał w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Może to zrobić na piśmie lub do protokołu rozprawy. Konieczne jest, aby oświadczenie to została złożone w określonym przez kodeks terminie - pokrzywdzony ma na to czas do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej.  Warto zwrócić uwagę na fakt, że obecne przepisy nie wymagają wydania przez sąd postanowienia
o dopuszczeniu oskarżyciela posiłkowego, a zatem status strony nabywa się w momencie złożenia wspomnianego oświadczenia. Należy jednak pamiętać, że sąd może ograniczyć liczbę oskarżycieli posiłkowych ubocznych, jeżeli jest to konieczne do zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania.

Drugą kategorią oskarżyciela posiłkowego jest tzw. oskarżyciel posiłkowy samoistny (subsydiarny). Pokrzywdzony nabywa w tym wypadku status strony w postępowaniu jurysdykcyjnym poprzez wniesienie subsydiarnego aktu oskarżenia. Oskarżyciel posiłkowy działa zamiast, a nie „obok” oskarżyciela posiłkowego i samodzielnie popiera oskarżenie przed sądem. Subsydiarny akt oskarżenia musi spełniać szereg warunków formalnych, objęty jest przymusem adwokacko-radcowski i może być wniesiony przez pokrzywdzonego tylko w ściśle określonych w ustawie przypadkach. Można tu jedynie zaznaczyć, że dotyczy to sytuacji powtórnego wydania postanowienia o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania przygotowawczego.

Tak wygląda w zarysie instytucja oskarżyciela posiłkowego. Szczegółową jej regulację znajdziemy
w art. 53-58 Kodeksu postępowania karnego.

Autorem wpisu jest Wojciech Weraszko

czwartek, 1 września 2016

Dozór elektroniczny część II



Postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na odbywanie kary pozbawienia wolności rozpoczyna złożenie wniosku do wydziału penitencjarnego Sądu Okręgowego. W przypadku osób, które jeszcze nie odbywają kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym właściwym będzie Sąd Okręgowy miejsca zamieszkania skazanego. Osoby zaś przebywające w momencie składania wniosku w warunkach izolacji powinny zwrócić się do Sądu Okręgowego właściwego dla miejsca w którym odbywają karę.
            Warunki konieczne do tego by złożyć wniosek kształtują się w sposób następujący:
1.     Orzeczona wobec skazanego kara pozbawienia wolności nie może przekraczać jednego roku a ponadto nie może to być kara orzeczona w związku z ponownym popełnieniem przez skazanego przestępstwa w warunkach recydywy wielokrotnej w rozumieniu art 64 § w kodeksu karnego.
2.     Skazany musi ponadto wykazać, iż po opuszczeniu zakładu karnego będzie posiadał określone miejsce stałego pobytu. Istotne jest przy tym by w wypadkach, w których skazany mieszka bądź ma zamiar mieszkać wspólnie z osobami pełnoletnimi musi uzyskać ich pisemną zgodę. Oświadczenie osób pełnoletnich musi ponadto obejmować zgodę na umożliwienie podmiotowi dozorującemu dokonywania czynności kontrolnych wobec skazanego. W większości wypadków taka zgoda jest przez osoby najbliższe skazanego udzielana. Zdarzają się jednak sytuacje w których skazany pozostaje skonfliktowany, przykładowo z rodzicami bądź żoną, z którymi do tej pory mieszkał. Brak zgody oraz stałego miejsca pobytu uniemożliwiają Sądowi pozytywne rozpatrzenie wniosku.
3.     Kara pozbawienia wolności może być wykonywana w systemie dozoru elektronicznego tylko w wypadku, w którym umożliwiają to warunki techniczne. W szczególności chodzi tutaj o liczbę i zasięg dostępnych nadajników oraz rejestratorów a także możliwości organizacyjne ich obsługi. Są to zatem okoliczności na które skazany w żaden sposób nie ma wpływu. Zbadanie tych okoliczności należy do zadań Sądu, który zwróci się w tym celu do podmiotu dozorującego o nadesłanie informacji, czy warunki techniczne pozwolą w konkretnym wypadku na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego.
4.     Ostatnią grupę przesłanek stanowią okoliczności związane bezpośrednio z osobą skazanego. Sąd musi stwierdzić, iż odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego będzie wystarczające do osiągnięcia celów kary. Dodatkowo w wypadku skazanego przebywającego na wolności za osadzeniem go w zakładzie karnym nie mogą przemawiać względy bezpieczeństwa ani stopień demoralizacji skazanego. Z kolei w przypadkach osób przebywających w zakładach karnych za udzieleniem zezwolenia muszą przemawiać ich dotychczasowa postawa i zachowanie. Są  to zatem okoliczności podlegające ocenie Sądu. Należy zatem umiejętnie przedstawić je we wniosku, tak by na rozprawie Sąd na podstawie materiałów znajdujących się w aktach sprawy nie miał najmniejszych wątpliwości, że w danym przypadku zastosowanie systemu dozoru elektronicznego jest uzasadnione. W celu doboru oraz umiejętnego zaprezentowania tych okoliczności Sądowi, zaleca się udanie do profesjonalnego pełnomocnika, posiadającego doświadczenie w tego typu sprawach, znającego specyfikę postępowań w zakładach karnych oraz katalog okoliczności przemawiających na korzyść osób skazanych.

Podsumowując należy podkreślić, iż samo złożenie wniosku, nawet przy spełnieniu wszystkich warunków formalnych i technicznych nie daje gwarancji uzyskania zezwolenia na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego. Zbyt wiele bowiem zależy od ocen dokonywanych przez Sąd. Jednakże sporządzenie wniosku z pomocą profesjonalisty oraz przygotowanie na rozprawę przed Sądem znacznie te szanse zwiększają.

wtorek, 9 sierpnia 2016

Cześć I - Dozór elektroniczny - Odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego.



Odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, jeszcze całkiem niedawno znane jedynie z amerykańskich filmów, jest możliwe i coraz częściej stosowane także w Polsce. Zastosowanie elektronicznej „opaski/obrączek” pozwala na odbycie całości jak i jedynie części orzeczonej kary poza zakładem karnym. Oznacza to, iż o zgodę na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego może ubiegać się zarówno osadzony przebywający już w zakładzie karnym, jak również skazany oczekujący dopiero na wykonanie kary i wezwanie do stawienia się w zakładzie karnym celem jej wykonania.

Dzięki zastosowaniu systemu dozoru elektronicznego możliwe jest kontrolowanie tego, czy skazany przebywa w określonym czasie we wskazanym przez sąd miejscu. Jest to tzw. dozór stacjonarny. Mimo przebywania na wolności skazany pozostaje pod stałym nadzorem oraz kontrolą, a złamanie warunków odbywania kary bądź niewywiązywanie się z obowiązków nałożonych na niego przez sąd może skutkować powtórnym zastosowaniem środka izolacyjnego w postaci osadzenia go w zakładzie karnym. Do obowiązków skazanego w trakcie odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego należą między innymi ścisłe przestrzeganie ograniczeń w zakresie czasowej i przestrzennej swobody przemieszczania się, odbieranie wszelkich połączeń kierowanych na urządzenie kontrolujące, zgłaszanie wszelkich usterek oraz umożliwienie ich naprawy. Równie ważnym obowiązkiem skazanego będzie także wypełnianie innych pleceń nałożonych przez sąd, jak choćby uczęszczanie na terapię, podjęcie leczenia odwykowego, czy kontynuowanie nauki. Skazany musi oczywiście bezwzględnie przestrzegać porządku prawnego, bowiem każde jego naruszenie może skutkować powrotem do zakładu karnego i faktycznym pozbawieniem wolności.

Uzyskanie zezwolenia sądu na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego nie jest jednak sprawą prostą. Osoba skazana bądź osadzona w zakładzie karnym musi wypełnić szereg warunków formalnych, w celu złożenia wniosku a także przedstawić argumenty i okoliczności, które pozwolą przekonać sąd o zasadności odbywania kary w tej formie, bez uszczerbku dla jej celów resocjalizacyjnych. Należy się więc mocno zastanowić czy skazany chce ryzykować sporządzając wniosek samodzielnie czy też woli skorzystać z asysty obrońcy i zwiększy swoje szanse na uzyskanie dozoru. Więcej o przebiegu postępowania w sprawie dozoru oraz warunkach formalnych wniosku dowiedzą się Państwo w części II. 

Część II - dozór elektroniczny - postępowanie w sprawie zezwolenia na odbywaniekary w systemie dozoru elektronicznego.