wtorek, 8 września 2015

Dziedziczenie w Unii Europejskiej - przesłanki stosowania nowych unijnych przepisów dotyczących spadków



Jak podaje Główny Urząd Statystyczny, w końcu 2013 roku poza granicami Polski przebywało czasowo około 2196 tys. Polaków, z czego w Europie około 1891 tys. osób, przy czym zdecydowana większość – około 1789 tys. – emigrantów z Polski przebywała w krajach członkowskich Unii Europejskiej.[1]

Wiele polskich rodzin może dotyczyć wejście w życie dnia 17 sierpnia 2015 r. Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego. Rozporządzenie będzie obowiązywało we wszystkich krajach Unii za wyjątkiem Danii, Irlandii i Wielkiej Brytanii.

Rozporządzenie wprowadza przede wszystkim istotną zmianę zasad jurysdykcji w sprawach spadkowych polegającą na tym, że prawem właściwym dla ogółu spraw dotyczących spadku będzie teraz prawo państwa, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci, a sądy państwa ostatniego zwykłego pobytu spadkodawcy zyskały jurysdykcję do orzekania co do ogółu jego spraw spadkowych. Rozporządzenie przewiduje przy tym regułę korekcyjną: jeżeli ze wszystkich okoliczności sprawy jasno wynika, że w chwili śmierci zmarły był w sposób oczywisty bliżej związany z państwem innym niż państwo, którego prawo byłoby właściwe z uwagi na miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci, stosuje się prawo tego innego państwa.

Wątpliwości interpretacyjne może budzić pojęcie miejsca zwykłego pobytu. Komisja Europejska w 2013 roku opublikowała praktyczny przewodnik dotyczący „testu miejsca zwykłego pobytu”,  w którym wskazała, jakie kryteria należy brać pod uwagę przy określaniu, które państwo powinno być uznane za miejsce zwykłego pobytu. Należą do nich przede wszystkim: sytuacja rodzinna oraz więzi rodzinne; czas trwania i ciągłość pobytu w danym państwie członkowskim; zatrudnienie (w szczególności miejsce, w którym praca jest zazwyczaj wykonywana, jej stały charakter oraz czas trwania umowy o pracę); prowadzenie działalności o charakterze niezarobkowym; w przypadku studentów – źródło ich dochodu; stałość sytuacji mieszkaniowej danej osoby; państwo członkowskie, w którym dana osoba odprowadza podatki; powody przemieszczenia się; zamiary danej osoby określone na podstawie wszystkich okoliczności oraz poparte udokumentowanymi informacjami.[2]

Od właściwie przeprowadzonego testu miejsca ostatniego zwykłego pobytu spadkodawcy zależeć będzie, którego państwa prawo należy uznać jako właściwe dla postępowania. Jest to o tyle istotne, że prawu temu zgodnie z Rozporządzeniem podlegać będą: przyczyny, czas i miejsce otwarcia spadku; określenie beneficjentów, ich udziałów oraz obowiązków, które mógł nałożyć na nich zmarły, a także ustalenie innych praw spadkowych; zdolność do dziedziczenia; wydziedziczenie i niegodność dziedziczenia; przejście składników majątku, praw i obowiązków wchodzących w skład spadku na spadkobierców oraz, w stosownych przypadkach, na zapisobierców; uprawnienia spadkobierców, wykonawców testamentów i innych zarządców spadku; odpowiedzialność za długi spadkowe; rozrządzalną część spadku; udziały obowiązkowe oraz inne ograniczenia w rozrządzaniu na wypadek śmierci, oraz roszczenia, jakie osoby bliskie zmarłego mogą zgłaszać wobec majątku spadkowego lub spadkobierców; obowiązek zwrotu lub zaliczenia darowizn i zapisów przy określaniu udziałów należnych różnym beneficjentom; dział spadku.

Jak podkreślono w sporządzonym przez Ministerstwo Sprawiedliwości opracowaniu poświęconym wejściu w życie Rozporządzenia, nowe przepisy unijne mają na celu „zwiększenie pewności prawa i przewidywalności rozstrzygnięć sądowych w transgranicznych sprawach spadkowych, co jest szczególnie istotne z perspektywy spadkodawców, którzy chcą „zaplanować” dziedziczenie po sobie”.[3] Praktycznemu zastosowaniu nowych regulacji i mogących rodzić się z tego konsekwencjach zwłaszcza na tle zróżnicowanych porządków prawnych państw członkowskich Unii poświęcony będzie kolejny wpis.

Autorem wpisu jest Zofia Urzędowska, studentka prawa na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego.  
 

[1]Źródło: GUS „Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 – 2013”, http://stat.gov.pl/
[2] Zob. „Criteria for determining the place of residence” [w:] Practical guide on the applicable legislation in the European Union (EU), the European Economic Area (EEA) and in Switzerland, s. 43, http://ec.europa.eu/
[3] Zob.: „Spadek w Unii Europejskiej -nowe regulacje prawne, które ułatwią załatwianie transgranicznych spraw spadkowych” w https://www.ms.gov.pl/



Brak komentarzy:

Prześlij komentarz